Thế giới trong tương lai với một tỷ robot hình người, Việt Nam sẽ ở đâu?

Khi rào cản tài chính bị phá vỡ và trí tuệ nhân tạo lên ngôi, robot hình người sẽ dần hiện diện trong các gia đình như những chiếc smartphone.

 

Trong gần một thế kỷ kể từ khi bộ phim Metropolis của Fritz Lang giới thiệu hình ảnh người máy đầu tiên trên màn ảnh, robot hình người vẫn thuộc về khoa học viễn tưởng.

Ngày nay, đặc biệt là từ giai đoạn năm 2025-2026 được đánh dấu là thời điểm vàng trong lĩnh vực robot học - nơi những cỗ máy biết đi, biết tương tác và “tư duy” - đang bước ra khỏi phòng thí nghiệm để tiến vào thế giới thực. 

Giờ đây robot không còn là câu chuyện của tương lai xa xôi, một cuộc đua công nghệ đang diễn ra và Việt Nam đứng trước cơ hội lịch sử để khẳng định vị thế thông qua chiến lược "Make in Vietnam" trên bản đồ trí tuệ nhân tạo (AI) vật lý toàn cầu.

Robot không còn là công nghệ của tương lai

Theo các báo cáo từ Morgan Stanley và Barclays, thế giới có thể đón chào khoảng 13 triệu robot hình người vào năm 2035. Con số này được dự báo sẽ bùng nổ lên tới hơn 1 tỷ vào năm 2050 - tương đương với việc cứ 8 người trên hành tinh thì có một robot hình người. 

Sự bùng nổ này được coi là một sự tất yếu để phát triển kinh tế.

Chuyên gia phân tích kinh tế James Pethokoukis lưu ý rằng, Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) dự báo đến năm 2030, số người chết sẽ vượt quá số người sinh tại Mỹ. Trong bối cảnh nguồn nhân lực ngày càng khan hiếm, robot không được xem là “kẻ hủy diệt” sinh kế, mà là giải pháp duy nhất để duy trì năng suất lao động, giúp tăng trưởng kinh tế. 

Ngân hàng Barclays ước tính, chi phí của một robot hình người đã giảm khoảng 30 lần trong thập kỷ qua, từ 3 triệu USD xuống còn khoảng 100.000 USD. 

Thậm chí, khi sản xuất hàng loạt, chi phí sở hữu một robot có thể chỉ còn khoảng 10.000 USD mỗi năm, tương đương với mức độ giàu có cần thiết để sở hữu một chiếc ô tô. 

Khi rào cản tài chính bị phá vỡ, robot sẽ không còn là đặc quyền của các phòng thí nghiệm mà sẽ hiện diện trong mọi nhà máy, bệnh viện và gia đình.

Sự khác biệt lớn nhất của làn sóng robot hiện nay chính là khái niệm "trí tuệ thể hiện". Nếu như các mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT là bộ não trong thế giới dữ liệu, thì robot hình người chính là bộ não có cơ thể để tương tác với thế giới vật lý.

Robot hình người thử nghiệm bốc xếp hàng hoá trong kho (Ảnh: IoT World Today).

 

Robot hình người ngày nay có thể phối hợp vận động tiên tiến và các khả năng nhận thức về thị giác, ngôn ngữ, cho phép tương tác tự nhiên và linh hoạt hơn.

Ngân hàng Goldman Sachs nhận định, AI tạo sinh hiện nay chủ yếu lan rộng trong lĩnh vực tài chính và dịch vụ chuyên nghiệp, nơi tình trạng thiếu hụt lao động tương đối nhẹ. 

Tuy nhiên, những ngành chịu áp lực dân số lớn nhất như xây dựng, điều dưỡng, hậu cần lại đòi hỏi sức lao động thể chất. Đó là lý do tại sao thế giới cần robot có hình dáng giống con người để hoạt động trong những không gian vốn được thiết kế cho cơ thể con người. 

Robot có thể đảm nhận những công việc khó khăn, lặp đi lặp lại mà con người ngày càng né tránh trong sản xuất, nông nghiệp và chăm sóc sức khỏe.

Các robot như Digit của Agility Robotics hay Figure 02 của Figure AI hiện được thử nghiệm tại một số nhà máy. Tại cơ sở của BMW tại Mỹ, robot đã bắt đầu thực hiện các nhiệm vụ bốc xếp, lắp ráp.

Nhờ những tiến bộ trong AI, robot đang học cách đọc tình huống và hành động phù hợp, khiến chúng có khả năng mở rộng quy mô lớn hơn nhiều so với các máy móc chuyên dụng trước đây.

Sự dịch chuyển sang châu Á và khát vọng “Make in Vietnam”

Nhìn vào sự phát triển thần tốc của Trung Quốc, chúng ta thấy một lộ trình rõ ràng cho việc công nghiệp hóa robot. 

Theo Caixin Global, năm 2025 là năm bước ngoặt với việc sản xuất hàng loạt robot hình người. Sự bùng nổ này xuất phát từ những đột phá trong phần cứng và phần mềm, cùng sự sẵn sàng của các nhà sản xuất trong việc mở rộng quy mô.

Chính phủ Trung Quốc đã triển khai các chính sách khuyến khích mạnh mẽ như thành lập quỹ đầu tư 100 tỷ nhân dân tệ để hỗ trợ các công ty khởi nghiệp. 

Chuyên gia Duan Bing tại Nomura nhận định: “Mỹ xuất sắc trong đổi mới lý thuyết, nhưng Trung Quốc lại không có đối thủ trong việc thiết kế thuật toán phần mềm và sản xuất hàng loạt”. 

Sự đa dạng về địa lý với các cụm công nghiệp tại Thâm Quyến, Thượng Hải mang lại cho các công ty robot sự linh hoạt chiến lược. Jin Hanmin, Phó Chủ tịch của Lighthouse Capital, dự đoán thị trường robot hình người sẽ trở thành một “cơ hội khổng lồ”, có tiềm năng lớn gấp 10 lần so với lĩnh vực xe năng lượng mới.

Trong bối cảnh toàn cầu đó, Việt Nam không còn chỉ là bên quan sát. Một số doanh nghiệp trong nước như VinMotion hay Misa đã công bố định hướng nghiên cứu robot hình người, bước đầu tạo sự chú ý trong cộng đồng công nghệ.

Theo giới thiệu từ doanh nghiệp, các mẫu robot “Make in Vietnam” đang được thử nghiệm với những tính năng như tự tìm về trạm sạc hoặc tự đứng dậy sau khi ngã. Đây là những bài toán kỹ thuật quan trọng trong môi trường thực tế, dù vẫn cần thêm thời gian kiểm chứng qua ứng dụng rộng rãi.

Việc các kỹ sư trong nước tham gia phát triển thuật toán điều khiển chuyển động và tự hành cho thấy nỗ lực tiếp cận các chuẩn mực quốc tế trong lĩnh vực robot. Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ mức độ tiệm cận tiêu chuẩn toàn cầu, cần thêm dữ liệu thử nghiệm độc lập và quá trình thương mại hóa thực tế.

Chủ tịch VinMotion, ông Nguyễn Trung Quân, bày tỏ kỳ vọng robot “Make in Vietnam” có thể vươn ra thị trường quốc tế. Một số chuyên gia tài chính cũng cho rằng nếu Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng linh kiện cốt lõi như bộ truyền động, bộ giảm tốc hay hệ điều khiển, dư địa cạnh tranh về chi phí có thể mở ra trong trung và dài hạn. 

Chuyên gia Lu Juan từ CSC Financial nhấn mạnh, sự tham gia của các nhà cung cấp nội địa sẽ giúp giảm chi phí trong chuỗi cung ứng nhanh hơn dự kiến. 

Nếu Việt Nam có thể tận dụng thế mạnh trong sản xuất điện tử và ô tô hiện có để xây dựng chuỗi cung ứng bộ truyền động và bộ giảm tốc - vốn là những linh kiện chiếm tỷ trọng giá thành lớn - chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra những robot hình người giá rẻ cho thị trường khu vực.

Những thách thức thực tế

Dù triển vọng về robot hình người là rất lớn, quá trình từ phòng thí nghiệm đến đời sống vẫn còn những thách thức.

Trong nhiều hội nghị thượng đỉnh công nghệ trên thế giới, chúng ta vẫn chứng kiến những robot hình người cao cấp thất bại trong việc gấp một chiếc áo phông. 

Chính vì thế, sự khéo léo vẫn là một trong những rào cản lớn nhất mà AI vật lý cần vượt qua.

Bên cạnh đó là rào cản tâm lý xã hội. Khái niệm sợ robot (robophobia) được một số nhà nghiên cứu nhắc tới trong tâm lý học, phản ánh lo ngại về thay thế việc làm và định kiến trong môi trường công sở. Nhà tâm lý học Jeff Pittelkow cho rằng có tới 20% người có thể mắc phải chứng này: "Khi đưa một robot vào nơi làm việc, bạn đang đặt nó vào một môi trường đầy định kiến. Nhân viên sẽ khó lòng chào đón một thực thể mà họ tin rằng sớm muộn gì cũng sẽ cướp mất bát cơm của mình”.

Ngoài ra, bài toán dữ liệu cũng là một trở ngại lớn cho các nước đi sau. Robot cần được huấn luyện dựa trên sự kết hợp giữa video, dữ liệu từ con người điều khiển từ xa và các mô phỏng vật lý thực tế. 

Các công ty hàng đầu như AgiBot đã phải thành lập các nhà máy thu thập dữ liệu riêng để cung cấp "nguyên liệu" cho não bộ robot.

Nhiều chuyên gia quốc tế nhận định, robot đang đứng trước “ngưỡng cửa phổ cập”; với chi phí ngày càng rẻ và công nghệ AI dễ tiếp cận.

Chính vì thế, những công ty công nghệ sẽ sớm đưa robot từ bản vẽ ra đời thực, biến chúng thành một thiết bị cá nhân thiết yếu giống như chiếc smartphone hay laptop hiện nay.

Robot làm việc tại nhà kho (Ảnh: The Telegraph).

Shang Yangxing, CEO của BridgeDP Robotics, lưu ý rằng lộ trình kỹ thuật cho việc điều khiển chuyển động đã trở nên rõ ràng hơn và tiến bộ nhanh chóng. 

Đối với Việt Nam, thay vì cố gắng cạnh tranh ở mọi phân khúc, chúng ta có thể tập trung vào các công nghệ chuyên biệt như "tiểu não" robot hoặc các cánh tay robot khéo léo cho các ngành công nghiệp thế mạnh của nội địa.

Việc sống chung với một tỷ robot vào năm 2050 sẽ tạo ra một cú sốc văn hóa lớn. Chúng ta sẽ phải dần chấp nhận về cuộc sống chung với những người máy.

Những câu hỏi nghiêm túc về quyền của robot, về đạo đức khi đối xử với chúng như những "người hầu không lương" được các chuyên gia cảnh báo cần sớm giải quyết ngay từ bây giờ.

Tại Việt Nam, giấc mơ về robot "Make in Vietnam" không chỉ là câu chuyện về một cỗ máy biết đi. Đó là biểu tượng cho năng lực công nghệ, là lời giải cho bài toán dân số già hóa trong tương lai và là tấm vé để Việt Nam bước vào hàng ngũ những quốc gia làm chủ được sự kết hợp giữa phần mềm thông minh và phần cứng linh hoạt. 

"Những quốc gia từ chối sự thay đổi này được dự đoán sẽ phải gánh chịu hậu quả kinh tế nặng nề. Ngược lại, những ai làm chủ được sự kết hợp giữa máy móc và con người sẽ là những người định hình sự thịnh vượng trong thế kỷ tới", chuyên gia James Pethokoukis cảnh báo.